محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1074
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
كزغ - [ بضم كاف و سكون زاى معجمه ] گياهى باشد كه بدان استخوان از جا رفته را بندند و به عربى اشق گويند و كزاغ - بزيادهء الف - نيز به اين معنى آورده در فرهنگ . كيوغ - [ بفتح كاف و ضم ياى حطى ] در شرفنامه گل بىكاه باشد . كاغ كاغ - بانگ و مشغلهء كلاغ باشد [ 1 ] . مثالش استاد عنصرى « 1 » گويد : بيت « 2 » اى گرفته كاغ كاغ از خشم ما همچون كلاغ * كوه و بيشه جاى كرده چون كلاغ كاغ كاغ كزوغ - [ بفتح كاف و ضم زاى تازى ] مهرهء گردن باشد . مثالش شاعر « 3 » گويد [ 2 ] : بيت بزخمى كزوغ و را خرد « 4 » كرد * چنين حرب سازند مردان مرد كوغ - [ بضم كاف ] بمعنى در شدن باشد در تحفه . كياغ - به وزن و معنى گياه باشد . مثالش « 5 » استاد بهرامى گويد : بيت « 6 » عجب نيست از سوز من گر بباغ * بتوفد درخت و بسوزد كياغ « 7 » كتغ - [ بفتح كاف و تاء ] همان كتخ مرقوم [ 3 ] . مع الفاء كاف - بمعنى شكاف باشد . مثالش شمس فخرى گويد : بيت « 5 » شيخ ابو اسحق كز تيغش فتد * روز هيجا در حصار قاف كاف و ديگر بمعنى شكافنده نيز آمده مثالش حكيم خاقانى گويد : بيت هر دو چو صبح از عمود گنبد كافند * صبح بلى از عمود گنبد كافست و حكيم اسدى نيز گويد « 8 » : بيت بدانگونه زد نعرهء كوه قاف * كه سيمرغ لرزيد در كوه قاف و بمعنى امر بشكافتن نيز آمده . [ 4 ] مثال اين معنى ابو شكور گويد : بيت « 9 » كشاورز « 10 » و آهنگر و پاىباف * چو بيكار گشتند سرشان بكاف
--> ( 1 ) - « ن » : عسجدى . ( 2 ) - كلمه از « ن » است . ( 3 ) - « ن » : شمس فخرى . ( اما در معيار جمالى نيست ) . ( 4 ) - « س » : خرده . ( 5 ) - كلمه از « ب » است . ( 6 ) - كلمه از « ك » است . ( 7 ) - « س » : گياه . ( 8 ) - اين جمله و شعر بعد آن از « ك » است . ( 9 ) - « س » ندارد . ( 10 ) - « س » « الف » كشدوز ( متن از نسخههاى ديگرست ) . ( 1 ) در برهانست كه آواز زاغ را نيز گويند . ( 2 ) جهانگيرى شعر را از عسجدى دانسته است و در لغت فرس از فردوسى دانسته شده اما در فهرست ولف نيست ( حاشيهء برهان ) . ( 3 ) بمعنى : كشك . ( 4 ) در برهان معنى حرفى از حروف هجا نيز دارد و گويد باصطلاح اهل صنعت اشاره بعلم كيمياست .